ป.2 บท 1 (ปัดกวาดเช็ดถูจัดตู้จัดโต๊ะ)

เราจะสอนเด็กประถมต้นให้ “คิดและทำงานอย่างเป็นลำดับขั้นตอน” ได้อย่างไร? 

เรื่องเล่าหลังไมค์จาก #โป้งก้อยอิ่ม http://pongkoi.im 

หนังสือแบบเรียนฉบับการ์ตูนเล่มแรกของประเทศไทย*

ตอนที่ 1

ถ้าสอนเพียงว่า “จงทำสิ่งต่างๆ ให้เป็นลำดับขั้นตอนนะ เด็กๆ ทั้งหลาย”  เด็กที่ฟังแล้วคิด ก็คงจะงงว่าแล้ว “ลำดับขั้นตอน”  นี่มันหมายถึงอะไร?  แล้วถ้าจะทำ “แบบไม่เป็นลำดับขั้นตอน” ล่ะ จะหมายถึงทำแบบไหน?  ถ้าลำดับหนึ่งคือ A B C แล้วเขาทำ B C A  มันก็ยัง “เป็นลำดับขั้นตอน” อยู่นี่นา มันเป็นเพียงลำดับอีกแบบหนึ่ง  ดังนั้นคำสอนคำนี้จึงไม่ค่อยมีประโยชน์สักเท่าไหร่

ดังนั้นหัวใจของการสอนเรื่องการคิดอย่างเป็นลำดับขั้นตอน ไม่ได้อยู่ที่การท่องจำว่า “ฉันจะต้องทำงานเป็นลำดับขั้นตอน” แต่อยู่ที่การตระหนักถึงผลที่จะตามมาของการเลือกลำดับขั้นตอนแบบหนึ่ง เทียบกับอีกแบบหนึ่ง อาจได้ผลลัพธ์ต่างกัน  สิ่งที่จะทำให้เด็กมองเห็นภาพง่ายที่สุดคืองานที่ทำแล้วมีการขยับตัว ส่งผลลัพธ์ต่อโลกในชีวิตจริง 

การถูพื้นอาจมีลำดับการถูได้หลายแบบ เช่น ถูพื้นจากซ้ายไปขวาแล้วค่อยขยับจากบนลงล่าง หรืออาจจะถูพื้นจากบนลงล่างแล้วค่อยขยับจากซ้ายไปขวา ซึ่งสองวิธีนี้อาจให้ผลลัพธ์เหมือนกันแทบจะทุกประการ  แต่ถ้าเลือกลำดับขั้นตอนอีกแบบหนึ่ง คือ การถูทแยงมุมและตามเก็บส่วนที่ยังไม่ได้ถูไปทีละส่วน อาจได้ผลลัพธ์แตกต่างจากสองวิธีแรก กล่าวคือ เราอาจถูซ้ำซ้อนบางส่วนโดยไม่จำเป็น หรืออาจถูไม่ทั่ว ตกหล่นบางพื้นที่ไปก็ได้ 

นอกจากนี้ควรชวนเด็กๆ คิดว่าการทำความสะอาดบ้านเราควรทำอะไร ก่อน-หลัง ระหว่างกวาดบ้าน ถูพื้น กวาดหยากไย่  ถ้าเราเลือกถูพื้นก่อนกวาดหยากไย่จะเกิดอะไรขึ้น? หลังจากกวาดหยากไย่แล้ว มีฝุ่นร่วงลงมา เราก็ต้องกวาดใหม่ ถูใหม่ ใช่หรือไม่?  นี่เป็นเพียงตัวอย่างง่ายๆ ที่ #โป้งก้อยอิ่ม ยกตัวอย่างในหนังสือ ป.2 บทที่ 1 “ปัดกวาดเช็ดถู จัดตู้จัดโต๊ะ”​  ในโลกจริงคุณครู คุณพ่อ คุณแม่ สามารถยกตัวอย่างอื่นได้อีกมากมาย เช่น การล้างรถควรล้างล้อหรือล้างหลังคารถก่อนกัน?  การทำผัดกะเพรารวมมิตรควรใส่กุ้งหรือไก่ลงไปก่อน เพราะอะไร? ใครสุกเร็วกว่ากัน? (ตรงนี้อาจสอนให้ความรู้ไปก่อน หรือถ้ามีเวลาก็ให้เด็กลองผัดด้วยกันเลย จะได้เห็นว่ากุ้งสุกเร็วกว่าไก่) 

ที่กล่าวมานั้นเป็นกิจกรรมที่ค่อนข้างเดาได้ง่ายโดยใช้เหตุผลและความรู้พื้นฐาน จินตนาการล่วงหน้าว่าควรทำสิ่งใดก่อน-หลัง  ในช่วงท้ายบท #โป้งก้อยอิ่ม จะชวนเด็กๆ แก้ปัญหาในลักษณะของเกม puzzle ที่ยากขึ้นอีกนิด มองไม่เห็นลำดับที่ควรเป็นตั้งแต่แรก จนกระทั่งลงมือทำ และเพื่อให้เห็นว่า “ตัวละครไม่ perfect แต่เติบโตไปพร้อมกับผู้อ่าน” โป้งและก้อยก็จะทำผิดพลาดในคราวแรก แล้วลุกขึ้นมาสู้ใหม่ ถ้าลำดับนี้ใช้ไม่ได้ ก็ลองจัดลำดับใหม่ อาจจะได้!  เป้าหมายของการสอนบทนี้ไม่ใช่เพื่อให้เด็กเป็นอัจฉริยะที่สามารถมองเห็นทางแก้ปัญหาได้ปรุโปร่งตั้งแต่แรก แต่เพื่อให้เด็กมีเครื่องมืออีกหนึ่งชิ้นในการทดลองแก้ปัญหา นั่นคือการ “ลองสลับลำดับขั้นตอนดูสิ”  

เป้าหมายรองที่ไม่ได้เขียนไว้ในตัวชี้วัด ก็คือการปลูกฝัง growth mindset ให้เด็ก “กล้าก้าว” กล้าเรียนรู้ กล้าทดลอง กล้าผิดพลาด เหมือนโป้งก้อยอิ่มที่ล้มแล้วลุกขึ้นมาแก้ปัญหา “จัดตู้จัดโต๊” ได้สำเร็จในที่สุด 

ผนวกเดช สุวรรณทัต**

1 พฤษภาคม 2562 

ป.ล. 

* จากข้อมูลที่มีอยู่ หนังสือแบบเรียนชุด #โป้งก้อยอิ่ม เป็น หนังสือแบบเรียนฉบับการ์ตูนเล่มแรกของประเทศไทย และน่าจะเป็นหนังสือแบบเรียนฉบับการ์ตูนที่มีเรื่องราวต่อเนื่องหลายชั้นปี เล่มแรกของโลก

**หนังสือเรียนเล่มนี้เขียนกันหลายคน (มีรายชื่อในเว็บไซต์ http://pongkoi.im) ผมเป็นเพียงผู้เขียนคนหนึ่งในหลายๆ คน และสำหรับบทนี้ผมไม่ใช่ผู้เขียนหลัก เท่าที่จำได้ผู้เขียนหลักของ ป.2 บทที่ 1 น่าจะเป็น ดร. สุพร พงษ์นุ่มกุล (ดร.กวาง) แห่ง NECTEC   ทีมผู้เขียนทุกคนมีส่วนร่วมรับผิดชอบความถูกต้องของเนื้อหา โดยมี สาขาคอมพิวเตอร์ สสวท. เป็นเจ้าภาพที่ทุ่มเททรัพยากรสูงสุด 

====

ที่มาของภาพ: 

หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ) ชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 และ 5
ตามมาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560)
ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551
โดย สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) 

ซื้อได้จากร้านศึกษาภัณฑ์พาณิชย์ออนไลน์ หรือช่องทางอื่นๆ ที่เขียนในเว็บไซต์นี้ 

ซื้อหนังสือได้ที่: pongkoiim.com/buy

แล้วบทอื่นล่ะ สอนอะไร? อ่านโครงสร้างเนื้อหา ป.2 ทุกบท ได้ที่https://www.pongkoiim.com/go/?p=52